HAYVAN PAZARLARINI KAPATTIRAN ŞAP HASTALIĞI NEDİR? BELİRTİLERİ NELERDİR? İNSANA BULAŞIR MI?

Yurdumuzun farklı illerinde yaklaşık 2 aydır görülen ŞAP Hastalığı nedeniyle salgın hastalık alarmı verildi. Tarım ve Orman Bakanlığı'nca alınan kararlar dahilinde tüm yurtta ikinci bir emre kadar veteriner hekim, veteriner sağlık teknikeri ve teknisyenlerinin izinleri iptal edildi. İthalat, ihracat ve kesim maksatlı sevkler dışındaki tüm hayvan hareketleri yasaklanırken yurt genelindeki hayvan pazarları da kapatıldı. PEKİ NEDİR BU ŞAP HASTALIĞI? Şap hastalığı, çift tırnaklı hayvanların akut seyirli, çok bulaşıcı ve zoonotik karaktere sahip viral bir enfeksiyonudur. Hastalığın bulaşma oranı yüksek olup, hassas hayvan topluluklarında (popülasyonlarında) yüzde 100'e kadar ulaşabilmektedir. Bu nedenle hastalık ekonomik, siyasi ve ticari yönlerden büyük önem taşımaktadır.

Hastalığın etkeni Picornaviridae familyasının Aphtovirus alt grubunda yer alan şap virüsüdür. Virüsün O, A, C , SAT-1, SAT-2, SAT-3 ve ASİA 1 olmak üzere antijenik olarak farklı yedi ayrı serotipi bulunmaktadır. (O) serotipinin 11, (A) serotipinin 32, (C) serotipinin 5, (SAT 1) serotipinin 1, (SAT 2) serotipinin 3, (SAT 3) serotipinin 4 , (ASIA 1) serotipinin ise 1 alt tipi vardır. Serotipler arasında çapraz bağışıklık görülmemesi hastalıkla mücadeleyi güçleştirmektedir.

Virüs, fiziksel etkenlere karşı değişik duyarlılık göstermektedir. Isıya dayanıksız olup 37o C'de 12 saatte, 60-65o C'de 1/2 saatte, 85o C'de ise birkaç dakika da yıkımlanarak etkisiz hale gelmektedir. Ancak düşük ısı derecelerine ve ani donma ve çözülmelere karşı oldukça dayanıklıdır.

SAT-2 SEROTİPİ ŞAP HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR Büyükbaşlarda ateş, iştahsızlık, depresyon ve süt veriminde azalma ilk klinik bulgulardır. 24 saat içerisinde salya akışı başlar ve dil-dişetinde kesecikler şekillenir. Keseciklere interdigital bölgede, koroner bölgede, meme derisinde, ağız ve burun mukozasında rastlanabilir. Keseciklerin yırtılması ile geniş ülseratif yaralar şekillenebilir. Dildeki yaraların genellikle birkaç günde iyileşmesine karşın ayaklardaki ve nazal bölgedeki yaralar çoğunlukla ikinci bakteriyel enfeksiyonlara maruz kalırlar. İkinci bakteriyel enfeksiyonlar sonucu pnömoni ve mastitis görülebilir, tırnak düşebilir. Koyun ve keçilerde hastalık daha hafif seyirlidir. Hastalık koyunlarda genellikle topallık ile karakterizedir ve topallık süreklilik gösterir. Ağızdaki yaralar sığırlardaki yaralardan daha küçük ve daha kısa sürelidir. Şap hastalığının ölüm oranı düşük olmakla birlikte genç hayvanlarda virüsün kalpte yerleşmesi sonucu ölümle sonuçlanan myokarditis olguları görülebilir. Hastalığın bulaşma oranı ise yüksek olup, et ve süt verimlerindeki hızlı düşüşe bağlı ekonomik kayıplar önem taşımaktadır. İNSANLARA BULAŞIR MI? Kimyasal etkenlere karşı dayanıksız olan ŞAP virüsü, pH 7,0- 7,7 de etkilenmemekle birlikte asit ve alkali şartlarda kısa sürede inaktive olmaktadır Hastalık direkt ve indirekt olarak yayılmaktadır. Hastalığın en belirgin yayılma yolu havada bulunan virüsün solunum sistemi ile alınmasıyla olmaktadır. Enfekte veya kuluçka dönemindeki hayvanlar solunum, deri, sekret ve ekstretleri, süt ve sperma ile virüsü saçmaktadır. Hastalık bulaşık hayvan ürünleri, bulaşık araç ve aletler, insan, yabani hayvanlar, kuşlar, rüzgar ve nakil araçları ile de bulaşabilmektedir. İnsanlar da ise enfekte hayvanlar ile temas veya enfekte et ve süt ürünleri ile enfeksiyonu nadiren aldıkları bildirilmektedir.