AKARYAKITA % 40 ZAM SURİYE'Yİ KARIŞTIRDI

Suriye’de akaryakıt fiyatlarına yapılan yüksek oranlı zam, ekonomik sıkıntılarla mücadele eden halkın tepkisini sokağa taşıdı. Atlas 360'ın haberine göre motorinin litre fiyatının yüzde 40’lık artışla 175 Suriye lirasına yükselmesinin ardından ülkenin farklı bölgelerinde protestolar düzenlendi. Göstericiler yolları kapatırken, bazı noktalarda ulaşımda ciddi aksamalar yaşandı.

Cumartesi günü açıklanan yeni fiyat düzenlemesi, Suriye’de ekonomik gündemin merkezine oturdu. Akaryakıt fiyatlarındaki artışın ardından başlayan protestolar kısa sürede büyürken, göstericiler bazı bölgelerde lastik yakarak yolları trafiğe kapattı.

Eylemler, özellikle Şam ile Halep arasındaki ulaşım güzergâhının bazı noktalarında hayatı olumsuz etkiledi. Bazı göstericilerin ham petrol taşıyan ve ülkenin orta kesimlerindeki rafinerilere yönelen tanker konvoylarının geçişini de engellediği bildirildi.

Yaşanan gelişmeler, Beşar Esad yönetiminin devrilmesinden bu yana Suriye’de görülen en geniş kapsamlı toplumsal tepkilerden biri olarak değerlendirildi.

MOTORİN ZAMMI TEPKİLERİ BÜYÜTTÜ

Hükümetin açıkladığı yeni düzenleme yalnızca motorin fiyatıyla sınırlı kalmadı. Konutlarda ve sanayide kullanılan gazın fiyatında da yaklaşık yüzde 9 oranında artış yapıldı.

95 oktan benzinin fiyatı yüzde 28 yükseltilerek 195 Suriye lirasına çıkarılırken, 90 oktan benzinin litre fiyatı da yüzde 26 artışla 185 Suriye lirasına yükseldi.

Ancak özellikle motorin fiyatındaki yüzde 40’lık artış, toplumdaki tepkinin temel nedenlerinden biri oldu. Çünkü motorin yalnızca bireysel ulaşımda kullanılan bir yakıt değil; tarımdan taşımacılığa, küçük üretimden jeneratörlerle elektrik üretimine kadar ekonominin çok sayıda alanında doğrudan kullanılıyor.

Halep’te protestolara katılan Yasser Salim, taleplerinin daha yüksek maaş olmadığını belirterek yakıt fiyatlarının düşürülmesini istedi.

Bir başka gösterici Bassam al-Ali ise Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’ya seslenerek, ülkenin önceliğinin büyük projeler değil, insanların günlük yaşamını sürdürebilmesi olduğunu ifade etti.

Göstericilerin enerji ve ekonomi bakanları ile Suriye Petrol Şirketi başkanının görevden alınmasını talep ettiği de aktarıldı.

EKONOMİK SIKINTILARIN ÜZERİNE YAKIT ZAMMI GELDİ

Suriye’de akaryakıt fiyatlarına yapılan zam, yıllardır devam eden ekonomik sorunların üzerine geldi. Gelir kaybı, yüksek enflasyon ve ağır hasar gören altyapı, ülkedeki hanelerin yaşam maliyetlerini zaten önemli ölçüde artırmış durumda.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı verilerine göre Suriye nüfusunun yaklaşık yüzde 90’ı yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Bu oran, 2011’de iç savaşın başlamasından önce yaklaşık üçte bir seviyesindeydi.

Yakıt fiyatlarındaki yükselişin etkisi ise yalnızca akaryakıt istasyonlarında hissedilmiyor. Motorin fiyatındaki artış; tarımsal üretim, şehirler arası taşımacılık, küçük işletmeler, jeneratör kullanımı ve dolayısıyla temel gıda ürünlerinin maliyetlerine kadar uzanan bir zinciri etkiliyor.

Bu nedenle yüzde 40’lık motorin zammı, vatandaşların satın alma gücü üzerindeki baskıyı daha da artırırken, yakıt fiyatları ile gelirler arasındaki farkın büyümesine neden oluyor.

BENZİN VE MOTORİN FİYATLARI KISA SÜREDE HIZLA ARTTI

Suriye’de akaryakıt fiyatlarındaki değişim yalnızca son zamla sınırlı değil. Şubat ayından bu yana 95 oktan benzinin fiyatının yaklaşık yüzde 86 oranında arttığı, motorin fiyatının ise iki kattan fazla yükseldiği belirtiliyor.

Küresel petrol piyasasındaki hareketlilik de Suriye hükümetinin fiyat artışlarında gerekçe gösterdiği unsurlar arasında bulunuyor. Aynı dönemde Brent petrolünün varil fiyatı 72,48 dolardan 104,61 dolara yükseldi.

Suriye Enerji Bakanlığı Sözcüsü Abdulhamid Salat, zamların küresel tedarik maliyetleri ve ülkenin ithalata bağımlılığı nedeniyle uygulanan geçici bir önlem olduğunu açıkladı.

Salat, yakıt fiyatlarının ekonomik koşullara bağlı olarak gelecekte yeniden güncellenebileceğini belirterek fiyatların hem aşağı hem de yukarı yönlü değişebileceği mesajını verdi.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, belirlenen yeni fiyatların yalnızca ham petrol maliyetini yansıtmadığı, rafine ürünlerde yaşanan kıtlık ile rafinaj, nakliye ve tedarik giderlerindeki yükselişin de fiyatlara dahil edildiği ifade edildi.

Hükümet artışları maliyetlerle açıklarken, sokaktaki protestocuların temel talebi ise yakıt fiyatlarının yeniden düşürülmesi oldu.

BANYAS RAFİNERİSİ KRİZİN MERKEZİNDE

Suriye’de akaryakıt arzında yaşanan sıkıntıların önemli nedenlerinden biri de ülkenin en büyük petrol tesislerinden Banyas Rafinerisi’nin kapsamlı bakım nedeniyle yaklaşık üç aydır devre dışı olması.

Rafinerinin kapalı kalması, ithal edilen ham petrolün işlenmesini ve iç piyasaya rafine ürünlerin ulaştırılmasını sınırlandırıyor. Bu durum, zaten ithalata bağımlı olan Suriye’de akaryakıt arzı üzerindeki baskıyı daha da artırıyor.

Önümüzdeki süreçte gözler, Banyas Rafinerisi’nin ne zaman yeniden faaliyete geçeceğine çevrilmiş durumda. Tesisin kısa sürede ve yüksek kapasiteyle üretime başlaması halinde iç piyasadaki ürün açığının azalması beklenebilir.

Ancak bakım sürecinin uzaması halinde yakıt arzındaki sıkıntının taşımacılık, tarım, gıda ve sanayi gibi farklı sektörlere daha fazla yansıması mümkün görünüyor.

SURİYE’NİN RUS PETROLÜNE BAĞIMLILIĞI AZALABİLİR

Suriye’nin akaryakıt tedarikinde Rusya da önemli bir yere sahip. Ülkenin bu yıl günlük yaklaşık 60 bin varil petrol ithal ettiği ve Rusya’nın önemli tedarikçilerden biri olduğu belirtiliyor.

Şam yönetiminin Washington’a, Rusya’dan gerçekleştirdiği petrol alımlarını önemli ölçüde azaltmaya hazır olduğu yönünde mesaj verdiği aktarılıyor.

Rusya’daki rafinerilere yönelik Ukrayna saldırıları ve Moskova’nın benzin ile motorin ihracatına getirdiği kısıtlamalar da Suriye açısından yeni bir tedarik baskısı oluşturuyor.

Bu gelişmeler, Suriye’nin Rus petrolüne dayanan tedarik sistemini daha maliyetli ve kırılgan hale getiriyor.

AKARYAKIT KRİZİNİN GELECEĞİ BELİRSİZ

Suriye’de yaşanan son gelişmelerin bundan sonraki seyrini iki temel unsurun belirlemesi bekleniyor.

Bunlardan ilki Banyas Rafinerisi’nin yeniden üretime ne zaman ve hangi kapasiteyle başlayacağı. Rafinerinin hızlı şekilde devreye alınması, iç piyasadaki ürün arzının rahatlamasına ve fiyatlar üzerindeki baskının azalmasına katkı sağlayabilir.

İkinci önemli başlık ise Suriye’nin Rusya dışındaki petrol ve akaryakıt tedarik kaynaklarını ne ölçüde çeşitlendirebileceği olacak.

Şam yönetiminin alternatif tedarik kanallarını artırabilmesi halinde akaryakıt fiyatları üzerindeki baskının kısmen hafiflemesi mümkün olabilir. Ancak arz sıkıntısının devam etmesi durumunda motorin ve diğer yakıt fiyatlarının ekonomi üzerindeki etkisinin daha da büyümesi bekleniyor.

Şimdilik ise Suriye’de akaryakıt zammının yarattığı tepkinin yalnızca enerji fiyatlarıyla sınırlı kalıp kalmayacağı merak ediliyor. Yakıt maliyetlerinin ulaşım ve temel tüketim ürünlerine yansıması, ekonomik memnuniyetsizliğin daha geniş bir toplumsal tepkiye dönüşüp dönüşmeyeceği açısından yakından takip ediliyor.