15 MART DÜNYA TÜKETİCİ HAKLARI GÜNÜ 15-21 MART TÜKETİCİYİ KORUMA HAFTASI

Temel ihtiyaçların karşılanması üzerinden hayatımıza yön veren ve son yüzyılda giderek önem kazanan tüketim ve tüketimle ilgili kavramlarla kurallar yalnızca tüketiciyi değil, belli standartta mal ve hizmet üretimini getirdiği için hem üreticileri hem ülke ekonomisini yakından ilgilendirmektedir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda 1985 yılında alınan bir kararla Tüketici Hakları Evrensel Beyannamesinin ilân edildiği gün olan 15 Mart tarihi, Uluslararası tüketici örgütleri tarafından Dünya Tüketici Hakları Günü olarak kabul edilmiştir. Ülkemiz ise özel bir tüketici mevzuatıyla 1995 yılında 4077 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile tanıştı. Öncesinde genel hükümlerin getirdiği yasal imkânlardan yararlanmakta olan tüketiciler, daha hızlı çözüm üreten ve daha geniş haklar tanıyan bir sisteme kavuştular. Hızla ilerleyen ekonomik ve teknolojik değişimler doğrultusunda, 4822 sayılı kanunla esaslı değişikliklere uğramış olan bu Kanun yerine son olarak Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Tasarısı hazırlanmış, söz konusu tasarı 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun olarak 07 Kasım 2013 tarihinde yasalaşmıştır. Kanun kapsamında çıkarılması öngörülen 23 adet uygulama yönetmeliğinin tamamı Resmi Gazetede yayımlanarak 28 Mayıs 2014 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu Yasa ile tüketiciler, Mesafeli Sözleşmeler, İş Yeri Dışında Satış, Taksitli Satışlar, Garanti Belgesi, Türkçe Tanıtma Kullanma Kılavuzu, Satış Sonrası Hizmetler, Ayıplı Mal ve Hizmetler, Devre Tatil, Paket Tur, Sözleşmelerdeki Haksız Şartlar, Tüketici Kredisi, Kredi Kartları, Süreli Yayınlar, Abonelik Sözleşmeleri, Yanıltıcı ve Aldatıcı Reklamlar, Fiyat Etiketi vb. gibi pek çok konuda satıcı ve sağlayıcılar karşısında haklarını arama ve elde etme imkânına kavuşmuş; tüketicilerin hakları, çağdaş anlamda yasal çerçeve ile koruma altına alınmıştır. Ayrıca; Bakanlığımız tarafından tüketicilerin bilinçlendirilmesi amacıyla oluşturulan spot filmler, afiş ve broşürler yıl içerisinde ilimiz tüketicilerine Müdürlüğümüzce ulaştırılmaktadır. Tüketici; en genel anlamı ile “Temel gereksinimlerinin giderilmesi ve sağlıklı bir çevrede yaşama gereğinin yerine getirilmesi için, seçim hakkını kullanabileceği bir ortamda eğitilmiş ve bilgilendirilmiş olarak güvenlik içinde ekonomik faaliyetlere katılan, bu katılımı nedeniyle uğrayabileceği zararı tazmin edilen bu haklarının korunması, sürdürülmesi ve geliştirilmesi hususundaki taleplerini oluşturacağı örgütler aracılığıyla ya da bireysel olarak kamuoyuna duyurma hakkına ve taleplerinin dikkate alınmasını isteme yetkisine sahip kabul edilen kişidir.” Tüketicinin temel ihtiyaçlarının karşılanması, sırf insan olması nedeniyle, insanca yaşam için gerekli olan asgari koşulların sağlanması anlamına gelmektedir. Tüketicinin seçme hakkının varlığı, serbest rekabet ortamının sağlanması, böylece tüketicinin almak istediği malları, rakip mallar arasından, bilinçli olarak kendi tercihine göre seçebilmesi anlamına gelmektedir. “Bilinçli tüketim” demek; israf etmeden ve çevreye zarar vermeden, ihtiyaç olan kadar tüketmektir. Bilinçli tüketim aynı zamanda haklarının farkında olmak, haklarını aramada cesur davranmak ve hak ihlali durumunda mücadele etmektir. Piyasayı etkileme gücünün farkında olan bilinçli tüketiciler aynı zamanda piyasaya kaliteli mal ve hizmet sunumuna katkı sağladıklarından ticari hayatın ve ekonominin sağlıklı gelişmesine de vesile olmaktadırlar. Bireylerin bilinçli ve doğru tüketmesi ülkelerin kalkınması ve gelişmesindeki en önemli etkenlerden biridir. Üretimin kalitesi, ancak bilinçli tüketim alışkanlıklarıyla yükseltilebilir. Bu nedenle ekonomik faaliyetlere taraf olan tüketicilere büyük sorumluluklar düşmektedir. Bu kapsamda tüketiciler, yasaların kendilerine tanıdığı hakları kullanmaktan çekinmemeli ve hak arandıkça haksızlıkların azalacağı daima dikkate alınmalıdır. Günümüz bilgi ve teknoloji çağı olup; hayatımızın her noktasında olduğu gibi tüketim alışkanlıklarımızda da hızlı bir değişime yol açmış, yaşanan bu hızlı değişim ve gelişim bir takım sorunları da beraberinde getirmiştir. Bunun sonucu bazı alanlarda düzenleme yapma ihtiyacı doğmuştur. Bakanlığımız olarak tüketicinin korunması mevzuatı ekonominin dinamik yapısına uygun olarak yenileniyor, tüketicilerimizin mağdur olmaması için gerekli tüm önlemler alınıyor. Vatandaşlarımızın mağduriyet yaşadığı durumlarda da bunlara çözüm sağlayacak faaliyetleri etkin bir biçimde yürütüyoruz. Bununla birlikte tüketicilerimizin bilinç düzeyini artırmak ve bilinçli tüketim anlayışını toplumumuzda yaygınlaştırmaya, tüketicilerin sağlık ve güvenliğiyle ekonomik çıkarının korunması için etkin, hızlı ve insan odaklı hizmet sunmaya gayret sarf ediyoruz. Bu kapsamda yenilenen Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) sayesinde, tüketicilerimize e-Devlet üzerinden Tüketici Hakem Heyetlerine kolaylıkla başvuru yapma imkânı sağlanmıştır. Ayrıca, TÜBİS-UYAP entegrasyonu ile Tüketici Hakem Heyetleri ve tüketici mahkemeleriyle belgeleri çevrimiçi paylaşmaktayız. Diğer taraftan Bakanlık olarak Reklâm Kurulumuz vasıtasıyla aldatıcı ve yanıltıcı reklamlarla mücadele edilmekte, haksız fiyat artışlarına karşı vatandaşlarımızı korumak için çalışmalar yürütülmektedir. Ürün Güvenliği Kanunu (12 Mart 2021 tarihi itibariyle 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunumuzu hayata geçirilmiştir.) ile tüketicilerimizi güvensiz ürüne karşı karşı koruyacak ve güvensiz üründen kaynaklı mağduriyetleri giderecek çok önemli düzenlemeler hayata geçirilmektedir. Ayrıca Bakanlık olarak Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi(GÜBİS) üzerinden güvensiz ürünlere ilişkin bilgiler hâlihazırda kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Ayrıca ithalat aşamasında ürünler risk analiz esasına göre çok sıkı denetime tabi tutulmakta, tüketicilerimizin satın aldıkları ürünlerle ilgili sağlığını korumak için ‘güvensiz ürüne sıfır tolerans’ prensibiyle hareket edilmektedir. Gelişmiş ekonomilerin en temel özelliklerinden biri de hiç şüphesiz tüketici haklarına gösterilen saygı ve duyarlılıktır. Tüketicilerimizin gelişmiş ülkelerde yaşayan tüketicilerle aynı haklara sahip olmaları, bilgilendirilmeleri, yasal haklarını kullanmaları için özendirilmeleri hususlarına büyük önem vermekte ve çalışmalarımızı bu anlayışla yürütmekteyiz. İlimizde tüketici haklarının korunması amacıyla Ticaret İl Müdürlüğü bünyesinde İl Tüketici Hakem Heyeti ve 11 ilçe kaymakamlığı bünyesinde İlçe Tüketici Hakem Heyeti olmak üzere toplamda 12 adet Tüketici Hakem Heyeti bulunmakta iken 2018 yılında yapılan Tüketici Hakem Heyetlerinin Yeniden Yapılandırılması Süreci ile 11 İlçe Tüketici Hakem Heyetinde kaymakamlıklarda bulunan ‘Tüketici Hakem Heyeti’ tabelası kalacak şekilde 11 tüketici hakem heyetinin başvuru almaya devam etmesi, bununla birlikte karar mercilerinin İl Tüketici Hakem Heyeti olarak belirlenmesi ile şikâyetlerin merkezde toplanarak hakem heyetlerinin güçlendirilmesi süreci başlatılmıştır. Bu kapsamda Tüketici Hakem Heyeti Başkanlığımıza 2023 yılında, 2022 yılından 2023 yılına devreden dosya sayısı (241 adet) ile birlikte toplam başvuru 1333 adet olup bunların 1037 adedi karara bağlanmıştır. Kararların yaklaşık olarak %48,2 si (500 adet) tüketici lehine, %48,5 i (503 adet) ise tüketici aleyhine sonuçlanmış 34 adet şikâyet ise görevsizlik nedeniyle reddedilmiştir. Şikâyetler konularına göre incelendiğinde 1.sırada “Perakende Ticaret Sektörü” ne ait şikâyetler yer alırken 2.sırada “Abonelik Hizmet Sektörü”, 3.sırada ise “Finansal Hizmetleri Sektörü” şikâyetleri yer almıştır. 2022 yılı Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru limitleri 10.280-15.430 TL iken 01 Ekim 2022 tarihi itibariyle yapılan düzenlemede İl Tüketici Hakem Heyetleri ile İlçe Tüketici Hakem Heyetleri arasındaki başvuru şartı olarak belirlenmiş olan parasal sınır ortadan kaldırılmıştır. Yeni ortak başvuru limiti “0-30.000 TL’ ye kadar” olarak belirlenmiştir. 2023 yılında bu üst limit 66.000 TL’ye yükseltilmiştir. Tüketiciler 2023 yılı için parasal değeri 66.000 TL’ye kadar olan uyuşmazlıklarda başvurularını ister ikametgâhlarının bulunduğu İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine, isterlerse de Ticaret İl Müdürlüğü bünyesinde bulunan İl Tüketici Hakem Heyetlerine dilekçe vererek veya EDevlet kapısı üzerinden elektronik ortamdan yapılabilmektedir. 2024 yılı için ise Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru limiti 104.000 TL olarak belirlenmiş olup 104.000 TL üzeri başvuruların Tüketici Mahkemelerine yapılması gerekmektedir. “6585 Sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”a dayanılarak Bakanlığımızın görev alanına giren ürünlere ilişkin olarak kur artışını bahane ederek ‘’fahiş fiyat artırımına gidenler’’ ile “stok yapan firmalara karşı”, “Enflasyonla Topyekûn Mücadele Kampanyasına’’ katılım gösteren firmalar ve “KDV ve ÖTV Oranlarına ilişkin Yapılan Değişiklikler’’ e ilişkin personellerimiz tarafından 2023 yılında 234 işyerinde 1.136 ürün denetlenmiştir. 2024 yılında ise 29/02/2024 tarihi itibarıyla 49 işyerinde 196 ürün denetlenmiştir. Hâlihazırda denetimlerimiz devam etmektedir. Yine 2023 yılı içerisinde “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun” ve “Fiyat Etiketi Yönetmeliği” ne dayanılarak Bakanlığımızın görev alanına giren ürünlere ilişkin olarak 276 işyerinde 2.804 ürün denetlenmiş, 7 adet işyerinde Fiyat Etiketi Yönetmeliğine aykırılık tespit edilmiştir. Fiyat Etiketi Yönetmeliğine aykırılıktan dolayı idari para cezası uygulanmıştır. Bu yıl içinde 29/02/2024 tarihi itibariyle 84 işyeri 625 ürün denetlenmiş olup aykırılık tespit edilen işyerlerine idari para cezası uygulanmıştır. Yapılan denetimler ile ilgili olarak Bakanlığımıza günlük, haftalık ve aylık olarak raporlar gönderilmekte olup denetimlerimiz aralıksız devam etmektedir. Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilâtları olarak “Güvensiz ürüne karşı sıfır tolerans” prensibi ve “Bilinçli Tüketici, Basiretli Tacir” anlayışı içinde devam eden tüm bu çalışmalarımız neticesinde tüketicinin korunması alanında bir farkındalık oluşturarak tüketicilerimizin bilinçlenmesini ve haklarını kolayca aramasını, vizyonumuz gereği “hızlı ve kolay ticaretin güven kapısı” olmayı hedeflemekteyiz ve bu doğrultuda çalışmalarımıza devam etmekteyiz. Bakanlığımızın talimatlarıyla İlimizde Fiyat Etiketi, Ambalaj ve Künye Denetimi, Haksız Fiyat Artışı ve Stokçuluk üzerine piyasa denetimleri hız kesmeden devam etmektedir. Vatandaşlarımızın Haksız Fiyat Artışları(HFA)’ na yönelik tespit şikâyetlerini, Ticaret İl Müdürlüğüne, ALO 175 Tüketici Hattına veya Haksız Fiyat Artış Sistemi (HFA) ve Hal Kayıt Sistemi (HKS) mobil uygulaması üzerinden iletebilirler. Ülkemizde ekonomik hayatın en önemli unsuru tüketicinin korunması, eğitilmesi, bilinç düzeyinin artırılarak pazarda güçlü konumuyla yer alması, aldatılan, sömürülen, güçsüz tüketiciler topluluğu yerine, haklarını bilen, soran, sorgulayan, hak arama bilincine ulaşmış güçlü tüketiciler topluluğuna ulaşması amaçlanmaktadır. Tüketici bilinci oluşturmak ve tüketici sorunlarını gidermek adına Ticaret İl Müdürlüğü ve Tüketici Hakem Heyeti Başkanlığı olarak; milletimize hizmet etmekten büyük bir mutluluk ve şeref duyduğumuzu, bu hedef doğrultusunda çalışmalarımızın artarak devam edeceğini belirterek, bütün tüketicilerimizin 15 Mart Dünya Tüketiciler Günü ve 15-21 Mart Tüketiciyi Koruma Haftası’nı kutluyorum. Selâm ve dûa ile saygılar.

Mehmet Ali YARANBAŞI Ticaret İl Müdürü